ميرزا حسن حسينى فسايى
19
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
پدرش در بقعه شبستان مدرسه منصوريه شيراز مدفون گشت و فرزندش آقاى منصور منصورى است . چهارمين پسر مرحوم ميرزا حسن فسائى كه نام او نيز در فارسنامه ناصرى نيامده است ( زيرا در 1307 متولد شده بود ) ميرزا محمود نام داشت كه در عنفوان جوانى در محال فسا بيمار شد و مرد و بلاعقب بود « 1 » . بنى اعمام حاج ميرزا حسن : حاج ميرزا حسن در ضمن وقايع و معرفى رجال محلات مختلف شيراز و شهرهاى فارس ، گهگاه از عمو و عموزادگان خويش ياد مىكند كه ما ذيلا به معرفى اين دسته از بستگان او مىپردازيم : ميرزا جانى فسائى : از رجال نامور دورهء زنديه و قاجاريه است كه عم حقيقى ميرزا حسن و خلف الصدق ميرزا مجد الدين محمد فسائى و نوادهء سيد على خان علامه بود . او از همراهان ميرزا محمد كلانتر فارس بود و در روزنامه ميرزا محمد كلانتر مكرر ذكر وى آمده است « 2 » ، ميرزا حسن در ضمن وقايع سال 1201 در گفتار اول فارسنامه مىنويسد كه جعفر خان زند در اين سال « ايالت اصفهان را به جناب ميرزا جانى مشهور به فسائى واگذار فرمود و ميرزاى معزى اليه ، عم حقيقى نگارنده فارسنامهء ناصرى است » « 3 » و در ضمن وقايع سال 1209 مىگويد كه ميرزا جانى كه راتق و فاتق بيشتر امور ديوانى فارس و از اجله اعيان فارس بود از جانب آقا محمد خان قاجار به سمت مشاورت نواب جهانبانى ، فتحعلى خان نايب السلطنه برقرار گرديد . « 4 » اما اين ميرزا جانى در ذيل تاريخ گيتىگشاى از محمد رضاى شيرازى چنين توصيف شده است : « ميرزا جانى فسائى كه از كبر سن ، الف قامتش دال گشته و در السنه و افواه مشهور به فسادى و كنكاش فساد و فتنه را مبادى بود نقش تزوير را بر لوح ضمير تقرير نمود . . . » « 5 » سرانجامى خوش نداشت و در ضمن وقايع سال 1213 فارسنامه مىخوانيم كه : « حسين قلى خان برادر فتحعلى شاه كه حاكم فارس بود ابتدا ميرزا جانى را در ارگ وكيلى ، در حبس و قيد انداخت و سپس آش زهرآلود به جبر و عنف به او خورانيد و او را به درجه شهادت رسانيد و چون جنازهاش را از ارگ وكيلى بيرون آوردند كه به آستانه مباركه حضرت شاهچراغ رسانند ، اهل و عيال او از خانه خود كه در ميانه راه بود ، براى تشييع جنازه درآمدند و بعد از ورود به آستانه مباركه ، رحل اقامت انداختند و نواب حسين قلى خان جماعتى را گماشت كه آب و نان را از آن دودمان پيغمبر آخر زمان قطع كنند و روز و شبى گذشت كه جناب سيادت انتساب شيخ محمد مفيد امام جمعه و جماعت فارس آمد و ذرارى رسول خدا ( ص ) را از آستانه مباركه ، به خانه خود برد و تكفل فرمود . . . » « 6 » . حسين قلى خان ، آقا معصوم خفرى را حاكم فسا كرد و دستور داد كه تمام املاك
--> ( 1 ) . همانجا . ( 2 ) . روزنامه كلانتر ، به اهتمام عباس اقبال آشتيانى ، ص 62 ، 90 ، 103 و 117 . ( 3 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار اول ، وقايع سال 1201 . ( 4 ) . فارسنامه ناصرى ، گفتار اول ، وقايع سال 1209 . ( 5 ) . محمد رضا شيرازى ، ذيل گيتىگشا ، ص 374 . ( 6 ) . فارسنامه ، گفتار اول ، وقايع سال 1213 .